1
พระเจ้ามีจริงหรือไม่? - Stephen Hawking
วิทยาศาสตร์กำลังตอบคำถามต่าง ๆ ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นอาณาเขตของศาสนาได้มากขึ้นเรื่อย ๆ ศาสนาคือความพยายามในยุคแรก ๆ ที่จะตอบคำถามซึ่งมนุษย์ทุกคนต่างเคยถาม—ทำไมเราจึงมาอยู่ที่นี่? เรามาจากไหน? ในอดีตกาล คำตอบแทบจะเหมือนกันหมด นั่นคือ เหล่าเทพเจ้าเป็นผู้สร้างทุกสิ่ง โลกในสมัยนั้นเป็นสถานที่น่าหวาดกลัว แม้แต่ชนเผ่าที่แข็งแกร่งอย่างพวกไวกิ้งก็ยังเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติ เพื่อใช้อธิบายปรากฏการณ์ทางธรรมชาติอย่างฟ้าแลบ พายุ หรือสุริยุปราคาและจันทรุปราคา
ทุกวันนี้ วิทยาศาสตร์ให้คำตอบที่ดีกว่าและมีความสอดคล้องกันมากกว่า แต่ผู้คนก็ยังคงยึดถือศาสนา เพราะศาสนาให้ความปลอบประโลม และเพราะพวกเขาไม่ไว้วางใจหรือไม่เข้าใจวิทยาศาสตร์
เมื่อไม่กี่ปีก่อน หนังสือพิมพ์ The Times พาดหัวข่าวใหญ่บนหน้าหนึ่งว่า “Hawking: God Did Not Create Universe” — “ฮอว์คิง: พระเจ้าไม่ได้สร้างจักรวาล” บทความนั้นมีภาพประกอบด้วย ฝ่ายหนึ่งเป็นภาพพระเจ้าที่วาดโดยไมเคิลแองเจโล สีหน้าดูขึงขังราวกับกำลังจะฟาดสายฟ้าลงมา ส่วนอีกฝ่ายเป็นรูปผมที่ดูพอใจกับตัวเองอย่างเหลือเกิน พวกเขาจัดฉากให้มันดูเหมือนการดวลกันระหว่างผมกับพระเจ้า
แต่ผมไม่ได้มีความแค้นเคืองอะไรกับพระเจ้า และผมก็ไม่ต้องการทำให้ใครเข้าใจว่างานของผมมีจุดมุ่งหมายเพื่อพิสูจน์หรือหักล้างการมีอยู่ของพระเจ้า งานของผมคือการค้นหากรอบความคิดที่มีเหตุผล เพื่อใช้ทำความเข้าใจจักรวาลรอบตัวเรา
ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา ผู้คนเคยเชื่อว่าคนพิการอย่างผมมีชีวิตอยู่ภายใต้คำสาปที่พระเจ้าเป็นผู้ลงโทษ เอาละ ผมก็ยอมรับว่ามันอาจเป็นไปได้ที่ผมไปทำให้ใครสักคนบนนั้นไม่พอใจเข้า แต่โดยส่วนตัวแล้ว ผมชอบคิดมากกว่าว่าเราสามารถอธิบายทุกสิ่งได้ด้วยวิธีอื่น—ด้วยกฎแห่งธรรมชาติ
ถ้าคุณเชื่อในวิทยาศาสตร์อย่างที่ผมเชื่อ คุณก็ย่อมเชื่อว่ามีกฎบางอย่างซึ่งถูกปฏิบัติตามเสมอ คุณอาจจะบอกก็ได้ว่ากฎเหล่านั้นเป็นผลงานของพระเจ้า แต่นั่นออกจะเป็นการให้นิยามแก่คำว่า “พระเจ้า” มากกว่าจะเป็นหลักฐานพิสูจน์ว่าพระองค์มีอยู่จริง
ประมาณ 300 ปีก่อนคริสตกาล มีนักปรัชญาคนหนึ่งชื่อ อริสตาร์คัส ผู้หลงใหลปรากฏการณ์อุปราคา โดยเฉพาะจันทรุปราคา เขากล้าพอที่จะตั้งคำถามว่า สิ่งเหล่านี้เกิดจากฝีมือของเทพเจ้าจริงหรือไม่ อริสตาร์คัสคือผู้บุกเบิกทางวิทยาศาสตร์อย่างแท้จริง เขาศึกษาท้องฟ้าอย่างละเอียด และได้ข้อสรุปที่กล้าหาญ เขาตระหนักว่าแท้จริงแล้วจันทรุปราคาเกิดจาก เงาของโลกทอดผ่านดวงจันทร์ ไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดจากอำนาจของเทพเจ้า
เมื่อหลุดพ้นจากคำอธิบายแบบนั้น เขาจึงสามารถพยายามทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นจริงเหนือศีรษะของตัวเอง และวาดแผนภาพแสดงความสัมพันธ์ที่แท้จริงระหว่างดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ จากจุดนั้น เขาไปถึงข้อสรุปที่น่าทึ่งยิ่งกว่าเดิม เขาอนุมานว่าโลกไม่ใช่ศูนย์กลางของจักรวาลอย่างที่ทุกคนในเวลานั้นเชื่อ แต่โลกต่างหากที่โคจรรอบดวงอาทิตย์
แท้จริงแล้ว เมื่อเราเข้าใจโครงสร้างเช่นนี้ ปรากฏการณ์อุปราคาทั้งหมดก็อธิบายได้ เมื่อดวงจันทร์ทอดเงาลงบนโลก เราได้สุริยุปราคา และเมื่อโลกทอดเงาบังดวงจันทร์ เราได้จันทรุปราคา
แต่อริสตาร์คัสยังไปไกลกว่านั้น เขาเสนอว่าดวงดาวต่าง ๆ ไม่ใช่ช่องว่างเล็ก ๆ บนพื้นสวรรค์อย่างที่ผู้คนร่วมสมัยของเขาเชื่อ หากแต่เป็น ดวงอาทิตย์ดวงอื่น ๆ เช่นเดียวกับดวงอาทิตย์ของเรา เพียงแต่อยู่ห่างออกไปไกลมาก
ลองคิดดูเถอะว่าการตระหนักถึงความจริงข้อนั้นจะน่าตื่นตะลึงเพียงใด
จักรวาลคือเครื่องจักรที่ดำเนินไปตามหลักการหรือกฎ และกฎเหล่านั้นเป็นสิ่งที่สมองมนุษย์สามารถเข้าใจได้
ผมเชื่อว่าการค้นพบกฎเหล่านี้คือหนึ่งในความสำเร็จยิ่งใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ เพราะกฎเหล่านี้—ซึ่งปัจจุบันเราเรียกว่า กฎแห่งธรรมชาติ—นี่เองที่จะบอกเราว่า ในการอธิบายจักรวาลนั้น เราจำเป็นต้องมีพระเจ้าหรือไม่
กฎแห่งธรรมชาติคือคำอธิบายว่าสิ่งต่าง ๆ ทำงานอย่างไร ทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ยกตัวอย่างในกีฬาเทนนิส ลูกบอลจะเคลื่อนที่ไปตามที่กฎเหล่านั้นกำหนดทุกครั้ง และในเวลาเดียวกันก็ยังมีกฎอื่น ๆ อีกมากมายกำลังทำงานอยู่ ตั้งแต่วิธีที่กล้ามเนื้อของนักกีฬาผลิตพลังงานขึ้นมาเพื่อหวดลูก ไปจนถึงอัตราความเร็วที่หญ้าใต้ฝ่าเท้าของพวกเขาเติบโต
แต่สิ่งสำคัญจริง ๆ ก็คือ กฎทางฟิสิกส์เหล่านี้ไม่เพียงไม่เปลี่ยนแปลงเท่านั้น หากยังเป็น สากล ด้วย มันไม่ได้ใช้ได้เฉพาะกับการเคลื่อนที่ของลูกบอล แต่ใช้กับการเคลื่อนที่ของดาวเคราะห์ และกับทุกสิ่งทุกอย่างในจักรวาล
ต่างจากกฎหมายที่มนุษย์เป็นผู้สร้าง กฎแห่งธรรมชาติไม่อาจถูกละเมิดได้ นั่นคือเหตุผลที่มันทรงพลังอย่างยิ่ง และหากมองจากมุมมองทางศาสนา มันก็เป็นเหตุผลที่ทำให้กฎเหล่านี้กลายเป็นประเด็นขัดแย้งด้วยเช่นกัน
ถ้าคุณยอมรับอย่างที่ผมยอมรับว่า กฎแห่งธรรมชาตินั้นตายตัว คำถามหนึ่งก็จะตามมาอย่างรวดเร็วว่า—
ถ้าเช่นนั้น พระเจ้ายังมีบทบาทอะไรอยู่?
นี่คือส่วนสำคัญของความขัดแย้งระหว่างวิทยาศาสตร์กับศาสนา และถึงแม้ความคิดเห็นของผมเกี่ยวกับเรื่องนี้จะถูกนำไปพาดหัวข่าวอยู่เสมอ แต่ความขัดแย้งนี้ไม่ได้เป็นเรื่องใหม่เลย มันมีมาแต่โบราณแล้ว
เราสามารถนิยามพระเจ้าได้ว่าเป็นตัวแทนของกฎแห่งธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม นั่นไม่ใช่พระเจ้าที่คนส่วนใหญ่คิดถึง เมื่อผู้คนพูดถึงพระเจ้า พวกเขามักหมายถึงสิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะคล้ายมนุษย์ เป็นพระเจ้าที่เราสามารถมีความสัมพันธ์ส่วนตัวด้วยได้ แต่เมื่อคุณมองดูขนาดอันมหาศาลของจักรวาล และมองดูว่าชีวิตมนุษย์เป็นสิ่งเล็กน้อยและเกิดขึ้นอย่างบังเอิญเพียงใดเมื่อเทียบกับจักรวาลทั้งหมด ความคิดเช่นนั้นก็ดูไม่น่าเป็นไปได้อย่างยิ่ง
ผมใช้คำว่า “พระเจ้า” ในความหมายที่ไม่ใช่บุคคล เช่นเดียวกับที่ไอน์สไตน์เคยใช้ คือหมายถึง กฎแห่งธรรมชาติ เพราะฉะนั้น การรู้ “พระดำริของพระเจ้า” ก็คือการรู้กฎแห่งธรรมชาติ
และผมคาดการณ์ว่า ภายในสิ้นศตวรรษนี้ เราจะรู้พระดำริของพระเจ้า
พื้นที่เพียงแห่งเดียวที่ศาสนายังพอจะกล่าวอ้างได้ว่าเป็นของตนอยู่ในเวลานี้ คือเรื่อง ต้นกำเนิดของจักรวาล แต่แม้แต่ในเรื่องนี้ วิทยาศาสตร์ก็กำลังก้าวหน้า และในไม่ช้าน่าจะสามารถให้คำตอบที่ชัดเจนได้ว่าจักรวาลเริ่มต้นขึ้นอย่างไร
ผมเคยตีพิมพ์หนังสือที่ตั้งคำถามว่า พระเจ้าเป็นผู้สร้างจักรวาลหรือไม่ และเรื่องนั้นก็สร้างความปั่นป่วนอยู่ไม่น้อย ผู้คนบางส่วนไม่พอใจที่นักวิทยาศาสตร์บังอาจออกความเห็นเกี่ยวกับศาสนา
ผมไม่มีความประสงค์จะบอกใครว่าควรเชื่ออะไร แต่สำหรับผม คำถามว่า “พระเจ้ามีอยู่จริงหรือไม่?” เป็นคำถามที่วิทยาศาสตร์มีสิทธิ์ถาม เพราะคงยากที่จะนึกถึงปริศนาใดที่สำคัญหรือเป็นพื้นฐานยิ่งไปกว่าคำถามว่า อะไร หรือใคร เป็นผู้สร้างและควบคุมจักรวาล
ผมคิดว่าจักรวาลถือกำเนิดขึ้นจากความว่างเปล่าได้เองตามกฎของวิทยาศาสตร์ สมมติฐานพื้นฐานของวิทยาศาสตร์คือสิ่งที่เรียกว่า scientific determinism—นิยัตินิยมทางวิทยาศาสตร์ กล่าวคือ เมื่อเรารู้สภาพของจักรวาล ณ ช่วงเวลาหนึ่ง กฎของวิทยาศาสตร์จะเป็นตัวกำหนดว่าจักรวาลจะวิวัฒน์ต่อไปอย่างไร
กฎเหล่านี้อาจถูกกำหนดโดยพระเจ้าหรือไม่ก็ได้ แต่พระองค์ไม่สามารถแทรกแซงเพื่อฝ่าฝืนกฎเหล่านั้นได้ เพราะถ้าพระองค์ทำเช่นนั้น มันก็จะไม่ใช่ “กฎ” อีกต่อไป
นั่นดูเหมือนจะยังเหลือเสรีภาพให้พระเจ้าเลือกสภาวะเริ่มต้นของจักรวาล แต่แม้กระทั่งตรงนี้ ดูเหมือนว่าอาจจะมีกฎควบคุมอยู่เช่นกัน
ดังนั้น ในที่สุดแล้ว พระเจ้าก็อาจไม่มีเสรีภาพเหลืออยู่เลย
แม้จักรวาลจะซับซ้อนและเต็มไปด้วยความหลากหลายอย่างเหลือเชื่อ แต่ปรากฏว่า หากเราต้องการสร้างจักรวาลขึ้นมาหนึ่งแห่ง เราต้องการวัตถุดิบเพียงสามอย่างเท่านั้น
ลองจินตนาการว่าเรากำลังเขียน ตำราทำอาหารจักรวาล แล้วกัน
วัตถุดิบสามอย่างที่เราต้องใช้ในการปรุงจักรวาลมีอะไรบ้าง?
อย่างแรกคือ สสาร—สิ่งที่มีมวล
สสารอยู่รอบตัวเราทุกแห่ง ตั้งแต่พื้นดินใต้ฝ่าเท้าไปจนถึงห้วงอวกาศ ฝุ่น หิน น้ำแข็ง ของเหลว เมฆก๊าซขนาดมหึมา กังหันเกลียวของดวงดาวขนาดใหญ่ที่แต่ละแห่งบรรจุดวงอาทิตย์นับพันล้านดวง และทอดตัวออกไปในระยะทางไกลเกินจินตนาการ
อย่างที่สองที่เราต้องการคือ พลังงาน
แม้คุณจะไม่เคยนั่งคิดถึงมันจริง ๆ เราทุกคนก็รู้ว่าพลังงานคืออะไร เพราะเราเผชิญกับมันทุกวัน ลองเงยหน้ามองดวงอาทิตย์ คุณสามารถสัมผัสพลังงานจากมันได้บนใบหน้า ทั้งที่มันถูกผลิตขึ้นโดยดาวฤกษ์ซึ่งอยู่ไกลออกไปราวเก้าสิบสามล้านไมล์
พลังงานแทรกซึมอยู่ทั่วจักรวาล และเป็นสิ่งที่ขับเคลื่อนกระบวนการต่าง ๆ ทำให้จักรวาลเป็นสถานที่ที่มีพลวัตและเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
ตอนนี้เรามีสสาร และมีพลังงานแล้ว
วัตถุดิบอย่างที่สามที่เราต้องการเพื่อสร้างจักรวาลคือ อวกาศ
และต้องใช้อวกาศมากเสียด้วย
คุณสามารถใช้คำมากมายเพื่อบรรยายจักรวาลได้—น่าเกรงขาม งดงาม รุนแรง—แต่มีคำอยู่คำหนึ่งที่คุณไม่มีทางใช้บรรยายจักรวาลได้ นั่นคือคำว่า “คับแคบ”
ไม่ว่าเราจะมองไปทางไหนก็มีแต่อวกาศ อวกาศ แล้วก็อวกาศมากยิ่งขึ้น ทอดออกไปทุกทิศทุกทาง มากจนทำให้ศีรษะของคุณหมุนได้เลยทีเดียว
คำถามก็คือ สสาร พลังงาน และอวกาศทั้งหมดนี้มาจากไหน?
เราไม่เคยรู้คำตอบ จนกระทั่งเข้าสู่ศตวรรษที่ยี่สิบ
คำตอบเกิดจากความคิดของชายคนหนึ่ง ซึ่งอาจเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่โดดเด่นที่สุดเท่าที่โลกเคยมีมา
เขาชื่อ อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์
น่าเสียดายที่ผมไม่เคยพบเขา เพราะตอนที่ไอน์สไตน์เสียชีวิต ผมมีอายุเพียงสิบสามปี
ไอน์สไตน์ตระหนักถึงบางสิ่งที่น่าทึ่งอย่างยิ่ง นั่นคือ วัตถุดิบสำคัญสองอย่างที่เราใช้สร้างจักรวาล—มวลและพลังงาน—โดยพื้นฐานแล้วคือสิ่งเดียวกัน หรือหากจะพูดอีกแบบก็คือเป็นคนละด้านของเหรียญเดียวกัน
สมการอันโด่งดังของเขา
E = mc²
หมายความง่าย ๆ ว่า มวลสามารถถูกมองว่าเป็นพลังงานรูปแบบหนึ่ง และในทางกลับกัน พลังงานก็สามารถมองว่าเป็นมวลได้เช่นกัน
ดังนั้น จากเดิมที่เราคิดว่าต้องใช้วัตถุดิบสามอย่าง ตอนนี้เราสามารถพูดได้ว่า จักรวาลต้องการเพียงสองสิ่งเท่านั้น คือ พลังงานและอวกาศ
แล้วพลังงานและอวกาศทั้งหมดนี้มาจากไหน?
คำตอบที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบหลังจากทำงานกันมาหลายทศวรรษก็คือ—
อวกาศและพลังงานเกิดขึ้นเองในเหตุการณ์ที่เราเรียกว่า บิ๊กแบง
ณ ชั่วขณะของบิ๊กแบง จักรวาลทั้งจักรวาลถือกำเนิดขึ้น และพร้อมกันนั้น อวกาศก็ถือกำเนิดขึ้นด้วย ทุกสิ่งขยายตัวออก คล้ายกับลูกโป่งที่กำลังถูกเป่าให้พอง
แต่พลังงานและอวกาศทั้งหมดนั้นมาจากไหน?
จักรวาลทั้งจักรวาลที่เต็มไปด้วยพลังงาน ห้วงอวกาศอันกว้างใหญ่เกินจินตนาการ และทุกสิ่งที่อยู่ภายในมัน สามารถปรากฏขึ้นจาก “ความไม่มีอะไรเลย” ได้อย่างไร?
สำหรับคนบางคน นี่คือจุดที่พระเจ้ากลับเข้ามาอยู่ในเรื่องอีกครั้ง
พระเจ้าเป็นผู้สร้างพลังงานและอวกาศ บิ๊กแบงคือช่วงเวลาแห่งการสร้างสรรค์
แต่วิทยาศาสตร์เล่าเรื่องที่แตกต่างออกไป
แม้จะเสี่ยงต่อการสร้างปัญหาให้ตัวเองอีกครั้ง ผมคิดว่าเราเข้าใจปรากฏการณ์ธรรมชาติได้มากกว่าสิ่งที่ครั้งหนึ่งเคยทำให้ชาวไวกิ้งหวาดกลัวเสียอีก เราสามารถไปไกลกว่าความสมมาตรอันงดงามระหว่างพลังงานกับสสารที่ไอน์สไตน์ค้นพบ
เราสามารถใช้กฎแห่งธรรมชาติเข้าไปสำรวจถึงต้นกำเนิดของจักรวาล และค้นหาว่า การมีอยู่ของพระเจ้าเป็นหนทางเดียวที่สามารถอธิบายมันได้จริงหรือไม่
ตอนที่ผมเติบโตขึ้นในอังกฤษหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เป็นยุคแห่งความขาดแคลน พวกเราถูกสอนเสมอว่า
ไม่มีอะไรได้มาฟรี ๆ
แต่ตอนนี้ หลังจากทำงานมาตลอดชีวิต ผมกลับคิดว่า—
จริง ๆ แล้ว คุณอาจได้จักรวาลทั้งจักรวาลมาฟรี ๆ ก็ได้
ปริศนาใหญ่ที่อยู่ตรงหัวใจของบิ๊กแบงคือ เราจะอธิบายได้อย่างไรว่า จักรวาลอันมหาศาลเกินจินตนาการ ซึ่งเต็มไปด้วยอวกาศและพลังงาน สามารถปรากฏขึ้นจากความว่างเปล่าได้
กุญแจสำคัญอยู่ในข้อเท็จจริงที่แปลกประหลาดที่สุดอย่างหนึ่งเกี่ยวกับจักรวาลของเรา
กฎของฟิสิกส์เรียกร้องให้มีสิ่งหนึ่งที่เรียกว่า “พลังงานลบ” — negative energy
เพื่อให้แนวคิดที่ประหลาดแต่สำคัญอย่างยิ่งนี้เข้าใจง่ายขึ้น ผมขอใช้อุปมาง่าย ๆ สักอย่าง
ลองจินตนาการว่าชายคนหนึ่งต้องการสร้างเนินเขาขึ้นบนพื้นที่ราบ เนินเขานี้ให้แทนจักรวาล เพื่อสร้างเนิน เขาขุดหลุมลงไปในดิน แล้วเอาดินที่ขุดออกมานั้นมากองเป็นเนิน
แต่แน่นอนว่า สิ่งที่เขาสร้างไม่ได้มีเพียงเนินเขาเท่านั้น เขายังสร้าง หลุม ขึ้นมาด้วย ซึ่งในแง่หนึ่งก็คือเนินเขาในรูปแบบลบ
ดินที่เคยอยู่ในหลุมตอนนี้ได้กลายเป็นเนินเขาแล้ว ดังนั้นทุกอย่างจึงหักล้างกันพอดี
นี่คือหลักการเบื้องหลังสิ่งที่เกิดขึ้นตอนจักรวาลถือกำเนิด
เมื่อบิ๊กแบงผลิตพลังงานบวกออกมาในปริมาณมหาศาล มันก็ผลิตพลังงานลบในปริมาณเท่ากันพร้อม ๆ กัน
ด้วยวิธีนี้ พลังงานบวกกับพลังงานลบรวมกันแล้วได้ศูนย์เสมอ
นี่คือกฎแห่งธรรมชาติอีกข้อหนึ่ง
แล้วทุกวันนี้พลังงานลบทั้งหมดนั้นอยู่ที่ไหน?
มันอยู่ในวัตถุดิบอย่างที่สามในตำราทำอาหารจักรวาลของเรา
มันอยู่ในอวกาศ
เรื่องนี้อาจฟังดูประหลาด แต่ตามกฎแห่งธรรมชาติว่าด้วยแรงโน้มถ่วงและการเคลื่อนที่—ซึ่งเป็นกฎทางวิทยาศาสตร์เก่าแก่ที่สุดกลุ่มหนึ่ง—อวกาศนั้นเองคือคลังเก็บพลังงานลบขนาดมหึมา มีมากพอที่จะทำให้ผลรวมของทุกสิ่งเท่ากับศูนย์
ผมยอมรับว่า หากคณิตศาสตร์ไม่ใช่ของโปรดของคุณ เรื่องนี้อาจเข้าใจยากอยู่สักหน่อย แต่มันเป็นเรื่องจริง
โครงข่ายอันไร้ขอบเขตของกาแล็กซีนับพันล้าน ๆ แห่ง ซึ่งแต่ละแห่งดึงดูดซึ่งกันและกันด้วยแรงโน้มถ่วง ทำหน้าที่คล้ายอุปกรณ์เก็บพลังงานขนาดยักษ์
จักรวาลเปรียบเสมือนแบตเตอรี่ขนาดมหึมาที่เก็บพลังงานลบเอาไว้
ด้านบวกของมัน—มวลและพลังงานที่เราเห็นอยู่ในวันนี้—เปรียบเหมือนเนินเขา ส่วนหลุมที่เป็นคู่กัน หรือด้านลบของทุกสิ่งนั้น กระจายตัวอยู่ทั่วอวกาศ
แล้วทั้งหมดนี้หมายความอย่างไรต่อการค้นหาคำตอบว่า พระเจ้ามีอยู่จริงหรือไม่?
มันหมายความว่า ถ้าผลรวมทั้งหมดของจักรวาลเท่ากับศูนย์
คุณก็ไม่จำเป็นต้องมีพระเจ้ามาสร้างมัน
จักรวาลคือ “ของฟรีมื้อใหญ่ที่สุด” อย่างแท้จริง
เมื่อเรารู้แล้วว่าพลังงานบวกกับพลังงานลบรวมกันได้ศูนย์ สิ่งเดียวที่เราต้องทำต่อไปก็คือค้นหาว่า อะไร—หรือผมจะกล้าพูดว่า “ใคร”—เป็นผู้จุดชนวนกระบวนการทั้งหมดนี้ขึ้นมาแต่แรก
อะไรสามารถทำให้จักรวาลปรากฏขึ้นเองได้?
ในตอนแรก นี่ดูเหมือนเป็นปัญหาที่ยากจะเข้าใจ เพราะในชีวิตประจำวัน สิ่งต่าง ๆ ไม่ได้ปรากฏขึ้นจากอากาศว่างเปล่าเฉย ๆ คุณไม่สามารถดีดนิ้วแล้วเรียกกาแฟหนึ่งถ้วยให้ปรากฏขึ้นตรงหน้าเวลาที่คุณอยากดื่ม คุณต้องสร้างมันขึ้นจากสิ่งอื่น ไม่ว่าจะเป็นเมล็ดกาแฟ น้ำ และบางทีก็นมกับน้ำตาล
แต่ลองเดินทางลงไปในถ้วยกาแฟนั้น ผ่านอนุภาคของนม ลงไปถึงระดับอะตอม และลึกลงไปอีกจนถึงระดับต่ำกว่าอะตอม แล้วคุณจะเข้าสู่โลกที่ บางสิ่งสามารถเกิดขึ้นจากความว่างเปล่าได้
อย่างน้อยก็ชั่วระยะเวลาหนึ่ง
เพราะในระดับเช่นนี้ อนุภาคอย่างโปรตอนจะประพฤติตัวตามกฎแห่งธรรมชาติที่เราเรียกว่า กลศาสตร์ควอนตัม
และอนุภาคเหล่านี้สามารถปรากฏขึ้นแบบสุ่ม อยู่ชั่วครู่หนึ่ง แล้วหายไป ก่อนจะปรากฏขึ้นใหม่ที่อื่นได้จริง ๆ
เมื่อเรารู้ว่าครั้งหนึ่งจักรวาลเองก็เคยมีขนาดเล็กมาก—บางทีอาจเล็กกว่าโปรตอนด้วยซ้ำ—นั่นนำเราไปสู่ข้อสรุปที่น่าทึ่ง
มันหมายความว่า จักรวาลทั้งจักรวาล ซึ่งทุกวันนี้มีขนาดมหาศาลและซับซ้อนเกินจินตนาการ อาจผุดขึ้นมามีอยู่ได้เอง โดยไม่ละเมิดกฎแห่งธรรมชาติที่เรารู้จักแม้แต่ข้อเดียว
จากช่วงเวลานั้น พลังงานมหาศาลก็ถูกปลดปล่อยออกมา ขณะที่อวกาศเองขยายตัว เป็นสถานที่สำหรับเก็บพลังงานลบทั้งหมดที่จำเป็นเพื่อให้บัญชีของจักรวาลสมดุล
แต่แน่นอน คำถามสำคัญก็กลับมาอีกครั้ง
พระเจ้าเป็นผู้สร้างกฎควอนตัมที่เปิดโอกาสให้บิ๊กแบงเกิดขึ้นหรือไม่?
หรือพูดง่าย ๆ ว่า เราจำเป็นต้องมีพระเจ้ามาจัดเตรียมทุกอย่าง เพื่อให้บิ๊กแบงสามารถ “แบง” ขึ้นมาได้หรือไม่?
ผมไม่มีความประสงค์จะทำให้ผู้มีศรัทธาคนใดขุ่นเคือง แต่ผมคิดว่า วิทยาศาสตร์มีคำอธิบายที่โน้มน้าวใจมากกว่าการมีพระผู้สร้าง
ประสบการณ์ในชีวิตประจำวันทำให้เราคิดว่า ทุกสิ่งที่เกิดขึ้นจะต้องมีบางสิ่งที่เกิดก่อนหน้านั้นเป็นสาเหตุ ดังนั้นจึงเป็นเรื่องธรรมดาที่เราจะคิดว่า ต้องมี “อะไรบางอย่าง”—บางทีอาจเป็นพระเจ้า—เป็นสาเหตุให้จักรวาลถือกำเนิดขึ้น
แต่เมื่อเราพูดถึงจักรวาลทั้งหมด เรื่องนั้นไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น
ผมขออธิบายด้วยตัวอย่าง
ลองจินตนาการถึงแม่น้ำสายหนึ่งไหลลงมาจากภูเขา
อะไรทำให้เกิดแม่น้ำ?
ก็คงเป็นฝนที่ตกลงบนภูเขาก่อนหน้านั้น
แล้วอะไรทำให้เกิดฝน?
คำตอบที่ดีก็คือดวงอาทิตย์ ซึ่งส่องแสงลงบนมหาสมุทร ทำให้น้ำระเหยขึ้นสู่ท้องฟ้าและกลายเป็นเมฆ
เอาละ แล้วอะไรทำให้ดวงอาทิตย์ส่องแสง?
ถ้าเรามองเข้าไปภายในดวงอาทิตย์ เราจะพบกระบวนการที่เรียกว่า นิวเคลียร์ฟิวชัน ซึ่งอะตอมของไฮโดรเจนรวมตัวกันเป็นฮีเลียม และปลดปล่อยพลังงานปริมาณมหาศาลออกมา
จนถึงตอนนี้ทุกอย่างยังดีอยู่
แล้วไฮโดรเจนมาจากไหน?
คำตอบคือ—
บิ๊กแบง
และตรงนี้คือประเด็นสำคัญ
กฎแห่งธรรมชาติไม่ได้บอกเราเพียงว่าจักรวาลสามารถผุดขึ้นมามีอยู่ได้เองโดยไม่ต้องได้รับความช่วยเหลือ เช่นเดียวกับอนุภาคโปรตอน และไม่จำเป็นต้องใช้พลังงานสุทธิใด ๆ ในการสร้างมัน
กฎเหล่านั้นยังบอกเราด้วยว่า เป็นไปได้ที่ ไม่มีอะไรเป็นสาเหตุของบิ๊กแบง
ไม่มีอะไรเลย
คำอธิบายเรื่องนี้ย้อนกลับไปสู่ทฤษฎีของไอน์สไตน์ และความเข้าใจของเขาว่า อวกาศกับเวลาในจักรวาลเชื่อมโยงกันในระดับพื้นฐาน
มีบางสิ่งที่น่าอัศจรรย์อย่างมากเกิดขึ้นกับเวลา ณ ชั่วขณะของบิ๊กแบง
เวลาเองเริ่มต้นขึ้นตรงนั้น
เพื่อทำความเข้าใจกับแนวคิดที่น่าทึ่งนี้ ลองนึกถึงหลุมดำที่ลอยอยู่ในอวกาศ
หลุมดำทั่วไปเกิดจากดาวฤกษ์ที่มีมวลมหาศาลจนยุบตัวลงสู่ตัวมันเอง มวลของมันมากเสียจนแม้แต่แสงก็ไม่สามารถหนีออกจากแรงโน้มถ่วงของมันได้ นั่นคือสาเหตุที่มันเกือบจะดำสนิท
แรงโน้มถ่วงของหลุมดำมีพลังมากเสียจนมันบิดเบือนและทำให้ไม่เพียงแต่แสงเท่านั้นที่ผิดรูป แต่ เวลา ก็ผิดรูปไปด้วย
ลองจินตนาการว่ามีนาฬิกาเรือนหนึ่งกำลังถูกดูดเข้าไปในหลุมดำ
เมื่อนาฬิกาเคลื่อนเข้าใกล้หลุมดำมากขึ้นเรื่อย ๆ มันจะเริ่มเดินช้าลงเรื่อย ๆ
เวลาเองกำลังช้าลง
ทีนี้ลองจินตนาการถึงนาฬิกาในขณะที่มันเข้าสู่หลุมดำ—สมมติแน่นอนว่ามันสามารถทนต่อแรงโน้มถ่วงอันรุนแรงได้—นาฬิกาเรือนนั้นจะหยุดเดิน
มันไม่ได้หยุดเพราะเสีย
แต่มันหยุดเพราะ ภายในหลุมดำ เวลาเองไม่มีอยู่
และนั่นคือสิ่งที่เกิดขึ้น ณ จุดเริ่มต้นของจักรวาลเช่นกัน
ในช่วงหนึ่งร้อยปีที่ผ่านมา เราก้าวหน้าอย่างน่าทึ่งในการทำความเข้าใจจักรวาล ปัจจุบันเรารู้จักกฎที่ควบคุมสิ่งต่าง ๆ แทบทั้งหมด ยกเว้นในสภาวะสุดขั้วที่สุด เช่น ต้นกำเนิดของจักรวาลหรือภายในหลุมดำ
บทบาทของเวลา ณ จุดเริ่มต้นของจักรวาลนั้น ในความเห็นของผม คือกุญแจดอกสุดท้ายที่จะทำให้เราไม่จำเป็นต้องมี “นักออกแบบผู้ยิ่งใหญ่” อีกต่อไป และจะเผยให้เห็นว่า จักรวาลสามารถสร้างตัวมันเองได้อย่างไร
เมื่อเราเดินทางย้อนเวลากลับไปหาช่วงเวลาของบิ๊กแบง จักรวาลจะเล็กลง เล็กลง และเล็กลงเรื่อย ๆ จนกระทั่งในที่สุด จักรวาลทั้งหมดหดเหลือเป็นอวกาศขนาดเล็กเสียจนแทบจะเป็นหลุมดำขนาดเล็กไร้ขอบเขต และมีความหนาแน่นสูงไร้ขอบเขต
และเช่นเดียวกับหลุมดำในปัจจุบันที่ล่องลอยอยู่ในอวกาศ กฎแห่งธรรมชาติกำหนดบางสิ่งที่น่าทึ่งอย่างยิ่งเอาไว้—
มันบอกเราว่า ณ จุดนั้น เวลาเองก็ต้องหยุดลงเช่นกัน
คุณไม่สามารถเดินทางไปถึง “เวลาก่อนบิ๊กแบง” ได้
เพราะ ไม่มีเวลาอยู่ก่อนบิ๊กแบง
และในที่สุดเราก็ค้นพบบางสิ่งที่ไม่จำเป็นต้องมีสาเหตุ เพราะไม่มีเวลาให้ “สาเหตุ” นั้นสามารถมีอยู่ได้ตั้งแต่แรก
สำหรับผม นั่นหมายความว่า ไม่มีความเป็นไปได้ที่จะมีผู้สร้าง เพราะไม่มีเวลาให้ผู้สร้างดำรงอยู่ก่อนการกำเนิดของจักรวาล
ผู้คนต้องการคำตอบต่อคำถามใหญ่ ๆ เช่น ทำไมเราจึงมาอยู่ที่นี่ พวกเขาไม่ได้คาดหวังว่าคำตอบจะง่าย ดังนั้นพวกเขาจึงพร้อมที่จะพยายามทำความเข้าใจอยู่บ้าง
เมื่อผู้คนถามผมว่า พระเจ้าสร้างจักรวาลหรือไม่ ผมตอบพวกเขาว่า—
คำถามนั้นเองไม่มีความหมาย
เวลาไม่มีอยู่ก่อนบิ๊กแบง เพราะฉะนั้นจึงไม่มี “เวลา” ให้พระเจ้าสร้างจักรวาล
มันก็เหมือนกับการถามทางไปยัง ขอบโลก
โลกเป็นทรงกลม มันไม่มีขอบ เพราะฉะนั้นการออกตามหาขอบของมันจึงเป็นความพยายามที่ไร้ประโยชน์
แล้วผมมีศรัทธาหรือไม่?
เราทุกคนมีเสรีภาพที่จะเชื่อในสิ่งที่เราต้องการ และในมุมมองของผม คำอธิบายที่เรียบง่ายที่สุดก็คือ ไม่มีพระเจ้า
ไม่มีใครสร้างจักรวาล และไม่มีใครเป็นผู้กำหนดชะตากรรมของเรา
สิ่งนี้นำผมไปสู่ข้อสรุปที่ลึกซึ้งอีกประการหนึ่งว่า—
เป็นไปได้อย่างยิ่งว่าไม่มีสวรรค์ และไม่มีชีวิตหลังความตายเช่นกัน
ผมคิดว่าความเชื่อเรื่องชีวิตหลังความตายเป็นเพียงความปรารถนาที่เราอยากให้มันเป็นจริง ไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือรองรับ และมันขัดแย้งกับทุกสิ่งที่วิทยาศาสตร์บอกเรา
ผมคิดว่าเมื่อเราตาย เราก็กลับคืนเป็นฝุ่น
แต่ในอีกความหมายหนึ่ง เรายังคงมีชีวิตต่อไป ผ่านอิทธิพลที่เราทิ้งไว้ และผ่านยีนที่เราส่งต่อไปยังลูกหลาน
เรามีชีวิตนี้เพียงชีวิตเดียว เพื่อชื่นชมแบบแผนอันยิ่งใหญ่ของจักรวาล
และสำหรับสิ่งนั้น
ผมรู้สึกขอบคุณอย่างที่สุด
การมีอยู่ของพระเจ้าเข้ากันได้อย่างไรกับความเข้าใจของคุณเรื่องจุดเริ่มต้นและจุดจบของจักรวาล? และถ้าพระเจ้ามีอยู่จริงและคุณมีโอกาสได้พบพระองค์ คุณอยากถามอะไร?
คำถามที่แท้จริงคือ
“วิธีที่จักรวาลเริ่มต้นนั้น พระเจ้าเป็นผู้เลือกด้วยเหตุผลบางอย่างที่เราไม่สามารถเข้าใจได้ หรือมันถูกกำหนดโดยกฎทางวิทยาศาสตร์?”
ผมเชื่ออย่างหลัง
ถ้าคุณต้องการ คุณสามารถเรียกกฎของวิทยาศาสตร์ว่า “พระเจ้า” ก็ได้
แต่พระเจ้าเช่นนั้นจะไม่ใช่พระเจ้าที่เป็นบุคคล ซึ่งคุณสามารถเข้าไปพบและตั้งคำถามกับพระองค์ได้
ถึงกระนั้น หากพระเจ้าแบบนั้นมีอยู่จริง ผมก็คงอยากถามพระองค์ว่า—
พระองค์ไปคิดอะไรที่ซับซ้อนอย่าง M-theory ในสิบเอ็ดมิติขึ้นมาได้อย่างไรกัน?
